Category Archives: Vrystaat

In die Bakkie met Pa

Die kere wat ek saam met my Pa in sy bakkie rondgery het is ontelbaar in my kinder kop. Regtig veral die kere wat ek saam met hom Reitz op die Vrystaatse teerpad toe kon ry. Dit was altyd so ‘n voorreg en ‘n bederf gevoel. Snaaks genoeg het ons nie baie gepraat nie. Tog was daar ‘n gevoel van samesyn en kameradie. Baie keer het my Pa sy hand agter my nek gesit en so kontak met my gemaak wat meer beteken het as woorde. Ander kere het ek met my gesig half uit die venster gelê en die wind in my gesig en deur my hare voel waai. Soms het ek myself in die bakkie se spieël dop gehou en verwonderd na myself gekyk.

Om saam met my Pa in die bakkie te ry was totaal en al anders as om saam met die hele familie te ry. Broers en susters het gewoonlik maar met mekaar gekarring oor spasie of hoe jy sit of hoe jy kou of net asem haal. As die jongste moes ek altyd op die kleinste spasie sit. Een keer het ons van Bloemfontein na die Kaap toe gery en ek moes tussen die passasiers en bestuurder stoele op die grond sit.  Daar was darem ‘n kombers om mee te troetel. Gelukkig was ek ‘n buigsame kind gewees nie net liggaamlik nie maar ook geestelik. Was dit voor of na my Pa die geel kombi gekoop het. Die kombis wat nou taxis is was gewild. My oom het ‘n bloue gekoop om al my niggies en nefies in rond te ry.

Dan is daar die twee jaar wat ek en my Ma elke dag skool toe gery het en ek ook die bestuurder kon wees. Ek en my Ma het mekaar goed begin ken daai tyd en op die ou end het ons dit heelwat geniet, die saam ryery. My Ma het ook die ruskans geniet wanneer ek bestuur het. Natuurlik het ‘n mens ook die grond pad begin ken en geweet waar die gate was wat jy moet mis ry. Of watter deel van die pad is ekstra modderig wanneer dit gereën het. Ja, ‘n mens moes ook op en wakker gewees het vir enige beeste of verdwaalde skape wat oor die pad voor jou kar sal loop. Dan moet jy kop hou om vinnig die dier mis te ry maar terselfdertyd nie die motor te rol nie.

Tog daar was tye waar my Pa my gevra het om te bestuur want ek dink hy was te moeg om te ry maar hy moes iets in Kroonstad gaan doen het. Tot my skaamte kon ek op ‘n stadium nie meer my oë oop hou nie as gevolg van allergië. En ek was so teleurgesteld in myself dat ek nie sterk genoeg was om my Pa die heel pad te dryf nie.

‘n Ander keer was ons weer op die pad en die mense wat die pad tussen Petrus Steyn en Edenville in die Vrystaat ken sal weet van ‘n draai om ‘n koppie maar waar daar ook ‘n effense afgrond is. So terwyl ons om die koppie ry, sê ek so ewe vir my Pa dat dit is hoe die lewe is. Jy kan nooit sien wat om die draai gaan gebeur nie. Tot nou toe weet ek nie wat hy nou van hierdie kinderlike wyse woorde gedink het nie.

Advertisements

Boomklim, Plaas Parkour,

Bo is fotos van die talle Wigerbome en Bloekom bome was ons as kinders gelkim het.

Boomklim, Plaas Parkour. Om as kind op ‘n plaas grrot te word het voordele en is anders as om op die naburige dorp of stad groot te word. Nie dat dit noodwendig beter is nie. Maar dinge soos boomklim was tweede natuur vir ons op Demilander.

Demilaner het twee tipe bome wat goed is vir boomklim. Wilgerbome en Bloekombome. Natuurlik as jy dit doen doen jy dit op jou eie risiko. In my opinie was die Wilgerbome beter en makliker om te klim. Die bome is ‘n paar verdiepings hoog.  As kinders het ons en ons naburige familie, vakansies en naweke afgehardloop na die wilgerbome. Ten minste 400 meter van die huis af en begin klim. Soms was dit ‘n kompetiesie om te kyk wie kon van die grond na die hoogste punt die vinnigste klim. Ander kere het ons rustig geklim en elkeen sy eie tak ge-eien. Die punt was om jou tak te beskerm. As jongste kind bevind ek myself alleen op die plaas tussen 16 en 17. Boomklim toe was meer vir dagdrome en self ondersoeking.

Dit was gevaarlik ja. Ek het nogsteed ‘n litteken op my linkerskouer van waar ek geval het in ‘n skerp tak. Snaaks genoeg is ek nie hospitaal toe gejaag nie en was dit ook nie ‘n “big deal” gewees nie.

Dit was lekker. Dit was opwindend en het altyd ‘n mate van vrees opgeroep. Boomklim is die plaasjapie se parkour. Vir die wat nie weet wat parkour is nie, parkour is om so vinnig as moontlik van punt A na punt B te beweeg deur te klim, te spring, te bommelakiesie, en te duik in n stads omgewing. Hier is n wiki inskrywing as jy meer wil weet. PARKOUR-WIKIPEDIA 

Die Tuin

‘n Paar fotos van die tuin. Onder die pragtige Krismis Rose voor my Pa se studeer kamer.

As kind is dit asof als verewig dieslefde sal bly. Dat ‘n leeftyd saam verewig is. Tog eendag draai jy na die persoon wat altyd langs jou was en daar is niemand nie. ‘n Pragtige eggo, ‘n mistige herinnering, kleintyd, grootword. Sekere plekke of gebeurtenisse of mense skitter egter in jou persoonlik geskiedenis.

Demilander se tuin is of was so ‘n juweel. Dit her regtig onder my ma se bekwame oog gegroei van ‘n stowwerige stuk grond tot ‘n oase. Ek dink my Pa het geweet dat my Ma ‘n bekwame vrou is wat sekerlik lewe sal gee aan enige grys grond. Om nie eers te praat van die kolossale vrugte oord en groente tuin nie. Demilander se tuin was gevul met verskeie tipe bome. Karee bome, Wilger bome, Kanferfoelie. “n Groot, vriendelike Denne boom net langs die hek. Elke jaar kon ons ‘n tak afsaag en as ‘n Kersfees boom gebruik. Soel aande waar die familie saam kom en koffie drink, tert eet terwyl ons opgewonde na my suster se stories oor Duitsland luister. Aan die kant van die sonkamer was daar Olifantsgras wat amper hoër as die huis was. Voor my pa se studeerkamer was daar Crismisrose. Ag, dit was ‘n fees van kleur en geur.

As tiener het my ma my na ‘n kamer met ‘n tuin uitsig getrek en met die het ek baie meer bewus geraak van wat in die tuin aangaan. Hadedas wat soos dominees in die tuin rondstap en preek. Gewoonlik 3 van hulle. Waaier stert duiwe wat in ‘n wit ontploffing opwaarts vladder wanneer my ma en pa hand aan hand, gesels, gesels deur die tuin stap en die plante bewonder. Die geritsel van die sirkel sproeier water op die groen gras. Skoenlappers. Waaroor sou hulle praat. het ek gewonder of was dit die tyd wat hulle vergeet van al die probleme en net die prag blomme geniet. As iemand wat nie ‘n groen duim het nie verwonder ek my nogsteeds aan die tuin, soveel toewyding het daarin gegaan asof dit nooit verwaarloos en vergete sou word nie.

Tog nie heeltemal vergete nie, tog nie altyd verwaarloos nie. Dis goed om te onthou dit wat lekker was en dit wat goed was.

 

Wapens, honde, aangetroudes, en skape.

20140615_101405Ons was oppad huis toe van die Dorp af, na kerk of a skool funksie. Dit was donker nag. Net die kar se ligte om die pad te kan sien. Al met die grond pad. Die gorrel-gorrel van die wielle op die grond sus my vaak. Verby die graansuier, die treinspoor, af langs oom Basie se plaas, Oom Jaap se plaas, maar Oom Jaap hulle het dorp toe getrek. Net na ons afgedraai het in ons paadjie in, sien ons die man daar staan langs die doring draad. Ons het hom gevang in ons 80s audi en daar staan hy gevries in die lig. Waarheen gaan hy so in die donker sonder ‘n lig of enige hulp? Hy soek vir moeilikheid so laat in die nag, wie weet hy mag dalk n skaap steel. Dit was nie iemand wat ons geken het nie. My Pa het gestop en sy pistool onder die kar se sitplek uitgehaal. My Ma het gesê, nee my skat moennie, maar my Pa het nie gehoor nie. My Pa skiet ‘n skoot in die lug, dit weergalm deur die stil nag. Van die man langs die pad was daar geen teken nie. Die doring draad bewe.

Dit bring my by my Pa en sy wapens. Sy wapens was veilig weggesit in n brandkluis langs die ouer bed. Net hy het ‘n sleutel gehad. Miskien het my Ma ook een gehad. ‘n Punt 22, ‘n pistool, ‘n windbuks, ‘n baie ou geweer van die boereoorlog, en dan ook ‘n hael geweer. Ek is seker dit was die tipiese wapens wat enige boer daai tyd in sy brandkluis sou gehad het. Daar was ook juwele, belangrike papiere en verrassend genoeg ‘n afkinpsel van my jong kind hare vas gebind met ‘n swart fluweel bandjie.

Waarvoor het my Pa sy wapens gebruik? Vir beskerming, ja sekerlik maar ek kan die kere wat hy dit vir beskerming moes gebruik het op een hand tel. Daar was die keer toe daar in die middel van die nag ‘n ou karretjie gestop het in ons agter plaas. Die honde het geblaf vir die man met sy woeste hare. Toe nog ‘n vreemdeling. My Pa was daar waggend met sy pistool. Wie was hy? Wat soek hy daar? Die man was toe sy toekomstige skoonseun wat al die pad van Stellenbosch gery het tot in die vrystaat om ouers te vra. ek dink ook my Pa se goeie vriend Oom Willem is soms met ‘n pistool in die hand gegroet as hy middernag by ons aan kom vir ‘n lekker kuier,

Daar was natuurlik ander dinge waarvoor my Pa ‘n geweer gebruik het. Om slange wat te na aan die huis kom te skiet. Om slagbeeste te skiet en om honde te skiet.

Ek het nooit waargeneem hoe my pa en soms my broers  die ossies vir slag skiet nie. Ongelukkig wanneer hulle die ossie nie met die eerste skoot kon vrek kry nie het die ossies weggehardloop al om ons plaashuis. ‘n Mens kon die ossie se weg vlug pad volg deur te luister na die desperate gebulk en doef doef van beeshoewe. Die gespanne maar opgewonde stemme van my pa en die werkers soos hulle die ossie volg al om die huis. Dan ‘n finale stilte na ‘n laaste skoot weergalm oor die grasvlaktes.

Die honde was natuurlik ‘n ander storie. ‘n Hartseer storie. Want die honde vang skape. Sodra hulle skape gevang het, was dit verby en ons kinders kon niks doen om hulle te red nie. As hulle eers een skaap gevang het hou hulle nooit op nie. Die armsalige getjank van ‘n hond, wat na vergewing soek. Nie ‘n lekker herinnering nie maar iets wat ons as plaaskinders aanvaar het.

Dan was daar Cheeky, ‘n Wit varkhond wat besluit het om skape te vang was net vir die met swak harte. Wat sy gedoen het was ystervarke jag en soms vang ook. In die oggend het sy baie tevrede, uit asem, bebloed met ystervark penne in die lyf, kom aandag soek. Daarvoor is sy darem nie geksiet nie. En dit was ook Cheeky wat my swaer (dieselfde een wat deur my Pa gegroet is met ‘n pistool) se biltong uit sy tas gesteel het, onder die bed.

 

 

 

Elkeen het sy tyd op die plaas

Die diere op die plaas dra by tot die reuk en die klank wat ‘n plaas ‘n plaas maak. Stap uit by die deur en voel die mistigheid op jou vel op ‘n koue winters oggend wat saam gaan met ‘n stilte van voëls wat te koud is om the sing of miskien ‘n koei wat roep na ‘n maat om haar warm te maak. Natuurlik ook die reuk van bees mis en ander soorte mis. Ja en die reuk van ‘n vuur om mee kos te maak of mee warm te bly.  In die aand kan jy in jou bed lê en na die vêraf drom musiek luister van mense wat om die vuur sit en sing in sotho. Uiteindelik wanneer almal stil geword, het het die jakkals besluit dis nou sy tyd om te praat en te huil.

Rondloop in kaalvoete

Ek het baie kaalvoet rondgeloop op die plaas. Rondgeloop en als om my waargeneem. Meer soos ‘n afloerder,  as iemand wat ten volle deel was van al die gebeure op die plaas. Maar kaalvoet het my gewortel in die plaasgrond, die gevoel van gras, klippies en grond het my glad nie geintimedeer nie. My voete was sterk en gesond. Met hulle kon ek boom klim, op mure en dakke rondloop, perdry en val.

Daar was mense wat die agterplaas skoon gevee het met besems wat van takke en lang geel gras gemaak was. Krom het hulle rondgeloop met ‘n ritme wat ‘n vredesgevoel in ons almal veroorsaak het. Babas op hulle rug toegevou met lappe. Die skraap klank van die besems ‘n slaap lied vir die babas. Skraap, skraap, slaap, slaap my kind. Vandag is die kaal grond toe gegroei met gras en word in toom gehou met ‘n rasende lem.

Ek het my verwonder aan die mense wat so gemaklik en rustig met die aarsde besems kon loop en vee. Teurg by hulle eie huisies het hulle dieselfde gedoen, trots skoon gevee. Kon ek hul pyn sien? Die pyn het later gekom toe daar nie meer grond was om skoon te vee nie.

Die persoon wat ons op die plaas gehou het, was ons pa. Kan jy jou self indink hoe sterk ‘n boer se karakter moet wees om ‘n plaas se klein gemeenskap te kan saam bind en te kan laat floereer op ‘n stuk grond?

agterplaas2
Die telefoonpaal is ook sigbaar in die onderste foto. Hierdie foto is plus minus 40 jaar na onderste foto geneem.
agterplaas
Die agterplaas. Ek dink die gebou regs moes die buitenste kleinhuise gewees het. Lank reeds afgebreek. ‘n Foto van ou boet, ou sussies en Ouma min of meer 1970.